Saturday, January 5, 2013

Is dóigh leis go bhfuil galar meabhrach ar dhaoine ar fuath leo Gaeilge.

Bhí sé ar intinn agam anuraidh gan gearán a dhéanamh maidir le tuairimí aisteacha a scríobhtar i nGaeilge. Bím liom féin nuair a dhéanaim é agus ní fiú an trioblóid. Agus tá tuairimí aisteacha agamsa freisin pé scéal. Theip orm. Ba mhaith liom, áfach, iarracht eile a dhéanamh i mbliana agus b'fhéidir go n-éireoidh leis an rún an babhta seo.

Mar shampla níl gearán déanta agam faoi Fheallsceál ó mhí Lúnasa ar aghaidh. Ar ndóigh níl an drochnuachtán ceannaithe agam ó shin ach fós. Ní thuigim go díreach cén fáth gur chuireas mo chuid airgid amú nuair nach bhfuil suim dá laghad acu freastal orm. Ar a laghad tá a fhios agam sin anois agus bainim an sult go deo as an Times gach Céadaoin.
 
Insint na fírinne b'fhearr liom é, dá mbeadh alt i nGaeilge ar an Times gach lá ach nílim chun gearán a dhéanamh faoi.  Mar go bliain na Gaeilge atá ann beidh mé dearfach is sona faoin nGaeilge.  Níl cliú dá laghad agam céard go díreach bliain na Gaeilge ach an cuma? B'fhéidir go maith le duine míniú dom, céard go díreach é.
 
Sin má tá sibh ar an eolas, mar tá cara nó dhó agam agus ní raibh a fhios acu ach oiread  agus ní gearán é seo, ach b'fhéidir ba mhaith le duine tuairim Rosenstock thuas a mhíniú dom. Nó fiú gearán a dhéanamh faoi, mar níl ach cúig lá thart i 2013 agus níor mhaith liom go dteipfidh orm cheana féin i rún eile. Bhí sé i gceist agam i mbliana éirí as an meaisín twitter ach leanann bliain na Gaeilge mé agus ba mhaith liom fáil amach cé hiad féin. I ndáiríre píre.  

Wednesday, January 2, 2013

An Nollaig Thiar

Gafa le The Diary of Anne Frank is The Silver Sword d'fheil 'An Nollaig Thiar' go mór dom agus mé 12. Dála Daideo éiríonn le Breandán Ó hEithir an léitheoir a chuir faoi gheasa trí insint shimplí ar a óige in Árainn um Nollaig san am díreach roimh an Dara Chogadh Domhanda agus lena linn.

Is cuimhin liom fós go raibh eagla orm na soilse a múchadh oíche amháin. Ar eagla na heagla go bhfeicfidh mé a thromluí agus thóg sé tamall dom teacht ar ais chuig an leabhar. Sula raibh sé críochnaithe agam bhí leabhar eile ar iasacht ón leabharlann agam faoi longbhriseadh agus tá an locht go huile agus go hiomlán ar Bhreandán Ó hEithir go haoibhinn liom leabhair faoi bháid is tubaistí mhara go fóill.

Bhain míthuiscintí a óige gáire asam go minic freisin. Ní raibh sé deas in aon chor go ndúirt sé lena dheirfiúr óg faoi rún na Nollag. Nó an bhfuil scéalta faoi mhuc ag snámh cloiste ag gach aoinne ach is é a thuairim ar leabhair na Gaeilge a bhain an gáire is airde asam:
 
"Bhí cion againne air freisin mar thugadh sé leabhair chugainn mar bhrontannais i gcónaí. Ní raibh de locht agam ar na leabhair seo, de réir mar a chuaigh mé in aois, ach i nGaeilge a bhídís go léir agus ba leamh liom go leor acu le hais na leabhar Béarla a d'iarr mé i gcónaí ar mo thuismitheoirí do mo lá breithe. Is cuimhneach liom iallach a chur ar na gasúir eile paidir speisialta a rá, teacht na Nollag bliain amháin, go dtabharfadh Pádraig leabhair Bhéarla chugainn an bhliain áirithe úd."
lch. 39

Thuig mé a fhadhb. Sin an fáth go bhfuil 'An Nollaig Thiar' leamh fós agam agus go bhfuil dearmad déanta agam ar cén leabhar Béarla a fuair mé an Nollaig áirithe sin. Nó ar leathanach 40 nuair a thugann Breandán Ó hEithir le fios agus é 12 gur léigh sé 'Nuair a bhí mé Óg' le Máire in aon léamh amháin agus bhí athrú intinne aige maidir le litríocht na Gaeilge gur iarr mé ar mo dhaidí 'Nuair a bhí mé Óg' a cheannach dom.

Cé go leabhar dos na buachaillí é 'Nuair a bhí mé Óg', d'éirigh liom é a chríochnú ach i gcomparáid le Breandán Ó hEithir chuireas an leabhar deireanach a léigh mé féin i nGaeilge go dtí gur chuireas tús leis an mblag seo síos go minic. Bhí an focalstór deacair go leor dom agus ní raibh sé chomh greannmhar leis an leabhar is fearr riamh i nGaeilge 'An Nollaig Thiar'.
 
Cosúil le The Silver Sword, ní féidir liom comhaireamh ar na méaracha a thuilleadh, cé mhéad uair gur léigh mé 'An Nollaig Thiar' ach cén fáth mar sin go dtí gur léigh mé 'Gluaiseacht' le hAlan Titley dhá bhliain ó shin gur ghlac mé leis go raibh leabhair i nGaeilge leamh le hais leabhar i mBéarla?

Ní hé nuair a léim leabhar i nGaeilge go smaoiním an bhfuil an leabhar seo maith go leor go bhfoilseofar é i mBéarla. An radharc is mó a chuaigh i bhfeidhm orm i 'Lámh Láidir' ná nuair atá siad ag éisteacht leis an gcluiche ar an raidió agus ní thuigeann na seandaoine é mar go bhfuil an tráchtaireacht i mBéarla. Gan Ghaeilge ní chuirfeadh greann Uí hEithir i 'An Nollaig Thiar' ag gáire thú.

Dá mbeadh an leabhar i mBéarla, táim cinnte de go mbeadh léarscáil curtha ar fáil. Níl gá leis mar go dtugann Breandán Ó hEithir léargas den scoth ar gheografaíocht na n-oileán ach taitníonn léarscáileanna leis an aos óg. Thairis sin nuair a bhíos 12 chreideas go raibheas in ann leabhair do dhaoine fásta a léamh ach cé go stair sóisialta atá sa leabhar seo, is sceitsí páistiúla atá curtha ar fáil, seachas grianghraif.

Tá an bád 'Dún Aengus' thar a bheith tábhachtach sa leabhar.
 
Ní dóigh liom, áfach, gurb é seo an deacracht ach go gcuireann Breandán Ó hEithir tús leis an leabhar sa Ghearmáin. I ndiaidh dó cuairt a thabhairt ar Bhuchenwald, tá sé ag athsmaoineamh go dubhach faoina chuid tuairimí go nuige seo ar an Dara Chogadh Domhanda i mbialann i Weimar nuair a shuíonn seanGhearmánach chun bord leis. Saorchead taistil ag seanóirí chuig iarthar na Gearmáine, níl eagla ar an bhfear seo roimh na Stasi agus ag labhairt in ard a chinn cuireann sé Breandán ar an eolas céard atá bunoscionn faoi oirthear na Gearmáine. Tá, áfach, eagla, ar Bhreandán go gceapfadh an Stasi go duine den CIA é féin agus tosnaíonn sé ag labhairt faoin mbéile os a chomhar amach agus ansin tá an sárleabhar ar fad suite anseo in Éirinn.

Bhí díomá orm agus mé 12 nár chualamar scéal an fhir eile agus ceapaim nach bhfuil deacracht agam le litríocht na Gaeilge ach le litríocht na hÉireann go ginearálta. Mar sin an chéad uair eile go gcloisim an bhfuil an leabhar maith go leor go bhfoilseofar é i mBéarla, cuirfidh mé an cheist, cé hé d'údar is fearr i mBéarla. Geallaim daoibh, a léitheoirí, nach mbeadh an t-údar sin ina Éireannach nach bhfuil clú agus cáil bainte amach aici/aige ar fud na cruinne.

Monday, December 24, 2012

Beannachtaí na Nollag

Fuair mé maisiúcháin bord ó chomharsa arú inné agus is aoibhinn le Mise, mo chat, é. Tógann sé tamall air an spídeoigín bréige a bhaint de. Caitheann sé é suas sa spéir, ritheann sé ina dhiaidh agus deireadh thiar thall tosnaíonn sé á lí. Ní dóigh liom go dtuigeann sé in aon chor céard atá ann.

Nollaig Shona agus Athbhliain faoi mhaise daoibh go léir

Sunday, December 23, 2012

An Phluais (na fadhbanna le leabhair na Gaeilge, cuid a dó)

Tá Beirt Bhan Mhisniúla chomh maith sin go ndéanfaidh tú dearmad go bhfuil sé scríofa i nGaeilge. Nó nuair a léim leabhar i nGaeilge, bím ag smaoineamh an bhfoilseoidh an leabhar seo i mBéarla? An bhfuil sé maith go leor? Chuir an plé seo ar an Irish Times le tamall anuas mearbhall orm agus  mhothaíos go raibh orm mír a scríobh faoi ach céard go díreach? Ansin an deireadh seachtaine seo chaite nuair a rinne Pól Ó Muirí comparáid idir na leabhair don aos óg an lá inniu agus nuair a bhí sé féin óg. Fuair sé leabhar scoile, thuig mé an deacracht.

Sular bhain tú rang a ceathair/cúig amach bhí póstaer Cúl an tí ar do bhalla, chan do mham 'Alexander Beetle' arís is arís eile. Bhí ainm do pheata ó leabhar éigin,cosúil le Ceit s' againne. Thóg tú an leabhar is fearr leat chuig an Ospidéal nuair a bhí ort fanacht thar oíche.  Cait agus Bábóga. Chuaigh tú chuig dráma bunaithe ar leabhair. Mr Toad san Olympia 's rinneadh cáca bunaithe ar charachtar éigint. James and the Giant Peach agus mé naoi. 

Bhí, áfach, deora ann minic go maith freisin nuair a dhiúltaigh do mham míniú a thabhairt duit agus b'éigean duit an diabhal foclóir a úsáid ach anois tá tú i do dhuine fásta, dar leat, (rang a cúig go bliain a dó) agus buíochas le do thuismitheoirí  tá an léamh agat. Seo an anois an t-am is tábhachtaí le forbairt na léitheoireachta, mar is san am seo a roghnóidh tú cén sórt leabhair a bheas ag léamh agat ar feadh do shaoil. An dtaitníonn draíocht, stair nó mistéir leat? Agus dar liomsa, an deacracht atá ag na daoine san Irish Times ná níor léigh siad leabhar ar bith i nGaeilge ag an aois sin. 

Mar sin an plean a bhí agam ná breathnú ar leabhair don aos óg sa lá atá inniu ann (cuid a haon) agus an leabhar Gaeilge a chuaigh i bhfeidhm ormsa agus mé i  rang a sé (cuid a dó). Bhí sé i gceist agam litríocht na Gaeilge a chosaint ach céard a tharla ná dúradh liom faoi 'An Phluais'. Dála tuairimí an Irish Times Leabhar atá go maith mar go scríobhann David Gatward i mBéarla.

Níl a fhios agam go baileach cén aois a oireann an leabhar seo dó ach ar an gclúdach tá cailín ar chomhaois leis an séabra.  Ní thaitneoidh an leabhar seo, áfach, leis an séabra nó le cailín ar bith eile atá dúil aici sa léitheoireacht. Taithí acu ar chailíní cosúil le hAnne Frank, Kahu is Hermione, ní thuigfidh siad deacrachtaí na príomhphearsan. Tuigfidh siad dúshlán cinnte ach ní dearcadh Aoife ina thaobh. Níl ach rud amháin ar intinn Aoife, i ndáiríre píre agus sé sin céard a cheapfadh daoine eile fúithi agus duine amháin ach go háirithe. Dara.

Ní féidir léi ligint do Dhara fáil amach go bhfuil eagla uirthi. Beidh sí ina ceap magadh ag Dara, má theipeann uirthi. Fiú nuair a éiríonn léi tá sí bródúil mar go bhfuil Dara sásta léi. Dochreidte tá Dara fiú ag labhairt léi. Dara. Dara. Dara. Dara agus d'éirigh mise as ag léamh leath bealach tríd. Bhíos bréan de Dhara.

Bhí a fhios agam céard a tharlaíonn agus ní raibh seans dá laghad ann go dtuigfidh an óinseach seo nach bhfuil tuairim Dara fúithi tábhachtach. Bíonn timpiste acu agus is í Aoife a thagann ar an réíteach. Tá Dara chomh sásta léi go bhfuil siad mar chairde anois. Éiríonn léi níos mó ná 'aon scéal?' a rá leis agus b'fhéidir fiú pógann sé í.

Sin ag brath ar cén aois a n-oireann an 50 Shades of Grey seo do. Oireann an t-ábhar do leabhar saor in aisce lámh le hiris do dhéagóirí. Just Seventeen nó a leithid ach níl an déanamh oiriúnach .  I bhfad níos lú ná 100 leathanach ann ní cheapfadh déagóir ar bith go húrscéal atá ann. Lena chois sin., agus tá súil agam go dtarlóidh sé seo, beidh díomá an domhan orthu nuair a chaitheann siad súil ar an taobh istigh. Is ar éigean gur bhris an gol ormsa ach gur chuimhnigh mé go raibheas sa luas. 

Tá míniú tugtha ag bun an leathanaigh ar na focail is deacra ar an leathanach sin. I nGaeilge ach i bhfad níos measa ná na leabhair pléite sa mhír roimhe seo. Ar an gcéad leathanach, sa chéad abairt, tá 'de phreab' ann agus ar eagla na heagla nach dtuigeann cailín, 11 bhliain d'aois,de phreab, tá 'go tobann' tugadh dóibh ag an bun. Anois chaitheas féin tamall sách fada ag dul ó leathanach go leathanach agus dúil mhór agam fáil amach céard iad na focail deacra. Mura dtuigeann tú éadóchas, an dtuigfidh tú easpa dóchais? Nach é dóchas an focal deacair an sin?

Ní dóigh liom, áfach, go mbacfaidh an séabra nó a cairde é sin a dhéanamh. Cuirfidh siad an leabhar ar an taobh, gabhfaidh siad buíochas dó go deamhúinte agus i gceann fiche bliana breathnóidh siad ar na leabhair don aos óg agus déarfaidh siad tá siad seo i bhfad níos fearr ná an leabhar scoile a fuair siad féin Nollaig amháin agus iad an aois sin.  Níl sé seo go maith ach amháin go bhfuil sé níos fearr ná an cacamas a léamh. 

Sunday, December 16, 2012

An Ghaeilge i gcónaí mar an tarna teanga agus fadhbanna eile (cuid a haon)

Chuir Smuf an sárscannán, Lady and the Tramp, i gcuimhne dom ach amháin go tramp í Lady sa scéal. Is madra í Smuf ar imeall na sochaí, nach dtuigeann rud ar bith ach tá in ann cur síos fileata a dhéanamh ar chéard nach dtuigeann sí. 

Oireann an leabhar don bhogadh ar aghaidh sin ó leabhair phictiúr go dtí úrscéalta gearra mar creidim go mbeidh ar an gcaomhnóir an leabhar a léamh leo. Cosúil le saothar eile Titley tá ardchaighdeán Ghaeilge le fáil ann ach faoin am atá páiste in ann é a léamh leo féin, beidh sí/sé den tuairim go bhfuil sé páistiúil, ró-óg dóibh. Cathain a tharla an bualadh craicinn?

Thaitin Smuf go mór liom ach déanann Alan Titley peaca marfach. Ar an gcúl tá gluais le "focail agus frásaí nach mbeidh ag léitheoirí áirithe." Conas go roghnaíonn siad na focail agus nach é an pointe le léitheoireacht ná teacht ar focail nua? Is mór an trua go scriosann leathanach amháin leabhar den scoth. Is leabhar scoile é Smuf agus an Ghaeilge mar theanga iasachta. 

Tháinig mé ar an úrscéal, Gealach, i measc na leabhar dos na naíonáin i H&F ach is do dhéagóir óg (10-13) atá an leabhar dírithe, cailíní ach go háirithe. Thaitin an scéal dóchasach seo go mór liom agus bhí deacracht agam an leabhar a chur síos mar bhíos ag iarraidh go n-éiríodh go geal  leis na capaill is na páistí. 

In úrscéalta na Gaeilge do dhaoine fásta minic go maith roghnaíonn na húdair eolas a thabhairt dúinn ó fhoinse phríomha agus go hiondúil bíonn sé i mBéarla. Uaireanta tá sé seo ceart go leor mar go bhfuil an saol mórthimpeall dúinn anseo in Éirinn dátheangach agus ba mhaith leis na húdair saol réalaíoch a chruthú. Uaireanta éiríonn leo agus uaireanta eile cliseann orthu.

Tá Feirm La Tour i nGealach suite i gCeanada agus éiríonn go fíormaith le Seán Mac Mathúna, Gaeltacht a chruthú ann. Tá Gaeilge bhreá ag gach éinne ach ansin go tobann anois is arís caitear Béarla isteach sa scéal. Mar shampla ó leac chille. Laige mhór a bhí ann. Chuir sé i gcuimhne dom nach cóir go mbeidh Gaeilge ag na pearsana sa scéal seo in aon chor agus thóg sé tamall do 'chealú an díchreidimh' ciceáil isteach arís. Beadh níos mó deacrachtaí ag páistí nó b'fhéidir go bhfuil aithne agam ar pháistí thar a bheith soiniciúil maidir le litríocht na Gaeilge. 

Tá an ghráin agam do vaimpírí ach tá siad go mór i bhfaisean i láthair na huaire agus mar sin nuair a tháinig mé ar Ailfí agus an Vaimpír i measc na leabhar do dhaoine fásta i H&F cheannaigh mé é láithreach. Tugtar le fios ar an gcúl go n-oireann an leabhar seo do dhéagóirí óga, timpeall 11-14 ach ní raibh orm ach an chéad chaibideal a léamh le fios a bheith agam go bhfuil breall ar Chois Life. 

Tá sé beagnach ró-pháistiúil do pháiste atá 11 agus tá sé deacair creidiúint nach raibh eagarthóir, foilsitheoir nó Orna Ní Choileáin í féin ar an eolas faoi seo.  Dar liomsa oireann sé do pháiste i rang a trí nó ceathair nó do pháiste atá ag léamh úrscéalta don chéad uair. Tá na caibidlí gearr go leor dóibh gan mórán teibíochta agus is aoibhinn le páistí sraith. Faraor beidh suim acu i Vaimpír san Áiléar. An ndúirt mé libh go bhfuil gráin agam do vaimpírí?

Léifidh cailín leabhar le buachaill mar phríomhphearsa ach ní buachaillí chomh toilteanach leabhar ina bhfuil cailín mar phríomhphearsa a léamh. Mar sin oireann an leabhar seo do chailíní is buachaillí ach is mór an trua nach cailín í Ailfí. Tá sé thar a bheith deacair teacht ar leabhar scríofa do chailíní amháin i nGaeilge. 

Déanann Ailfí agus an Vaimpír an peaca marfach freisin. Ar dtús bhíos den tuairim ar a laghad bhí sé níos fearr ná Smuf, mar tá céimeanna éagsúla de pheaca marfach. Ní ar chúl an leabhar atá an ghluais ach is ribín marcála atá ann. Ní gá é a chur san fhéirín ach ansin smaoinigh mé b'é seo an chéad ribín marcála nár thaitin liom  agus chuir sé sin isteach orm. Nach bhfuil sé de cheart ar léitheoirí óga na Gaeilge bailiúcháin de ribíní a bheith acu. 

Pé scéal é fiú mar baintear an ribín marcála tá an Ghaeilge fós mar an tarna teanga sa leabhar. Ní tharlaíonn sé ach uair amháin ach teipeann ar Orna Ní Choileáin ar leathanach 52 cur síos a dhéanamh ar vaimpír i nGaeilge. 

"Bhí an marc áirithe, an 'widow's peak' go follasach ar a chlár éadan arís." 

Chuir sé seo soir mé. Céard é an pointe leabhar a scríobh faoi vaimpírí mura féidir cur síos a dhéanamh ar a stíl gruaige. Anuas air sin fiú i mBéarla bheadh ar dhuine míniú a thabhairt do pháiste 8-10 bliana d'aois céard is Widow's Peak ann. Leithscéalta nílim chun bacaint leis an gcló iodálach. Tá súil agam go bhfuil a fhios agaibh go teanga eile seachas an Ghaeilge atá ann agus  glacaim leis go bhfuil an teanga sin agaibh! 

Saturday, December 15, 2012

Tromluí Phinocchio

Bhí Tromluí Pinocchio A Nightmare ar siúl níos luaithe i mbliana ach roghnaíos gan freastal air. É ar siúl arís agus cúpla uair le spáráil agam sa chathair, chuaigh mé ann den tuairim uaireanta tá sé go maith dul chuig seó/scannán nach dtaithneoidh leat ionas go mbeidh cur amach níos fearr agat ar chéard a thaitníonn leat. Tá's agam, loighic an Chantaláin ach insint na fírinne chuir an teideal soir mé. Gobadán eile ag iarraidh freastal ar gach éinne. Cathain a thuigfidh lucht na Gaeilge go bhfuil sé dodhéanta?

I mo shuí i nGlobe Átha Cliath (Amharclann mhór Smockalley) roimh ré d'ardaigh an clár mo chroí. Cinnte  bhí sé dátheangach agus an chuid is mó i mBéarla ach bhí ort Gaeilge is Béarla a thuiscint leis an rud ar fad a léamh. Ní aistriúchán a bhí ann agus an bhfuil a fhios agaibh, a léitheoirí, bhí breall orm.

Tá an dráma seo oiriúnach d'fhoghlaimeoirí fásta, do thuismitheoirí ar bheagán Ghaeilge ach le clann ach i nGaelscoil nó fiú do pháistí ó Bhéarlscoil. Bhí Béarlóirí is Gaeilgeoirí sa lucht féachana agus cé gur fhág beirt Bhéarlóirí (seanlánún) ag leatham mhothaíos féin gur bhain gach duine eile an sult go deo as an dráma athráite seo.

Deir aisteoir amháin a líne  i nGaeilge nó b'fhéidir i mBéarla agus ansin deir an tarna aisteoir é  ar bhealach éagsúil sa mhalairt teanga. Oibríonn sé seo áfach, dar liomsa, mar go bhfuil an dráma dírithe ar pháistí agus nach n-úsáidtear athrá go minic leo. An bhfuil barraíocht ann do dhuine fásta ar ardchaighdeán Ghaeilge? Níl a fhios agam ach pé scéal tá sé dírithe ar pháistí agus mura bhfuil páiste agat, is féidir leat do chairde aontheangach a thabhairt libh.

Tá sé ar siúl gach oíche ar 7.30 go dtí an dara lá is fiche agus b'fhiú go mór é a fheiceáil. Bhí na heifeachtaí fuaime ar fheabhas. Ní raibheas inann an éifeacht is fearr liom a phiocadh amach. An críogar is dócha ach bhain na lámhainní gáire os ard asam. Bhain an amhránaíocht, an rince is na jócanna gáire asam freisin agus dá mbeinn i mo pháiste bheadh eagla an domhan orm uair nó dhó.

Sin rud amháin nár thaitin liom ná an rópa don crochadh. Léim mo chroí ag smaoineamh air ach ní dóigh liom go gcuirfidh an smaoineamh isteach ar pháiste, díreach bheadh eagla orthu agus pé scéal é tá Pinocchio ag taibhreamh. Nach bhfuil sé sin soiléir ón teideal.

Ní raibh mórán de sheit ann ach buíochas le Dia níor úsáid siad scáileán, mar atá déanta ag drámaí eile i nGaeilge i mbliana agus d'éirigh leo clár teilifíse, taisteal ar asal, stoirm ar an bhfarraige, Ibiza agus radharcanna eile a chur i láthair le dréimirí is mionrudaí eile. Bhí sé dáiríre thar barr agus táim ag tnúth go mór le dráma iomlán i nGaeilge ó MoonFish Theatre amach anseo. B'fhéidir sa Smock Alley arís. Dáiríre téigí!

Má fhreastalaíonn sibh air, glacaigí páirt ann. Scread amach, mar is dráma don chlann ar fad é  agus ní gá bheith béasach. Anuas air sin feicfidh siad thú, fiú mar tú suí sa chúl, mar bhí mé féin agus piocfaidh siad ort. Mar sin suígí chun tosaigh, ó agus bainigí taitneamh as. 

Friday, November 16, 2012

James Bond

Mar aintín bíonn orm go rialta freastal ar na scannáin is measa ar domhan - Lord of the Rings, Harry potter is a léitheidí ach anocht ag siúl isteach sa phictiúrlann leis an nia ghabh mé buíochas leis an Dia, le cibé déithe atá ann go raibheas ag freastal ar mo chéad James Bond riamh.  

Chuala mé an jóc don lucht féachana homafóbach agus bhí bean sa scannán agus chomh luath agus a bhuail sí craiceann leis an mBond bhí sí marbh agus ba chuma leis ach ní raibh an méid bás dochreidte ná úafas ann agus a bhíos ag siúl leis. I gcomparáid leis Batman na bliana seo bhí Skyfall ina scannán don teaghlach ar fad agus iontas na n-iontas bhaineas an taitneamh as agus mhol mé é agus muid ag imeacht. Cén fáth nár bhreathnaigh mé ar James Bond riamh roimhe?


Bhí sár aisteoireacht is plota de shaghas éigint ann agus bhain an script gáire os ard asam cúpla uair. Ó agus taitníonn na caranna céanna liom agus a thaitníonn le James Bond, mar a léiríonn an grianghraf thuas  ó thaobh amuigh Panti Bar níos luaithe na seachtaine seo ach fós féin chuireas ceist 'an bhfuil sé beagnach thart?' faoi dhó. 'S nuair a bhí mo phléasccórn féin caite, thugas aghaidh ar mhílseáin an nia. Mar sin ní dóigh liom go freastalóidh mé ar scannán eile James Bond ar mo chonlán féin ach níl an scannán seo ar an liosta dos an scannán is measa riamh. Ní hé fiú an scannán is measa i mbliana. Bhuaigh Batman  an duais nó b'fhéidir Breaking Dawn nó Hobbit amach anseo. 

Thursday, October 25, 2012

Gaeilge sa Chearnóg 2

Thógas an grianghraf seo leis m'fhón le solas geal Dunnes ar oscailt taobh thiar dom agus dorchadas an tsiopa is fearr sa Chearnóg os mo chomhar. Ní raibheas ag iarraidh an grianghraf a ghlacadh agus daoine thart ach roghnaigh mé fós é a thaispeáint daoibh mar go léiríonn sé cé chomh héasca agus atá sé Gaeilge a chur chun chinn sa phobal. 

Sa bhliain 2009 dhear rang a cúig ó Scoil Chaitlín Maude fógraí Gaeilge do gach siopa sa Chearnóg  ach anois níl ach siopa amháin fágtha agus an fógra fós in airde. Fair Play don bhanbhearbóir. Faraor is mór an trua nach mise atá á mhealladh aici. Agus nach b'fhearr i bhfad sár iarracht Scoil Chaitlín Maude ná drochiarracht na mboc gan aithne i gConamara, Uaireanta is fiú an dlí a bhriseadh ach más fiú, b'fhiú  d'ainm a lua leis an agóid. 

Friday, October 19, 2012

Salomé

D'fhreastail mé ar roinnt drámaí i nGaeilge le bliain anuas ach b'é anocht an chéad uair gur chruthaigh amharclann áit shlán do dhaoine le Gaeilge. Labhair fear óg, thart fá 16, i nGaeilge  linn agus é ár dtreorú chuig na suíocháin. Chuir an bród a bhí le léamh ina aghaidh i gcuimhne dom conas a mhothaigh mé agus an chéad uair go raibh comhrá iomlán agam i bhFraincís i bPáras. Agus bhí mo chuid Fraincíse díreach chomh holc céanna lena chuid Gaeilge ach mol an óige agus tiocfaidh sí. 

Déanaim féin dearmad minic go maith go bhfuil daoine ann agus ní chloiseann siad Gaeilge riamh, taobh amuigh den seomra ranga, ach ní chiallaíonn sé sin nach bhfuil grá acu di. Súil agam go bhfaigheann sé tuilleadh deiseanna amach anseo í a labhairt. Pé scéal, arais chuig an dráma, Salomé. 

Bhí sé ar fheabhas. Bunaithe ar aistriúchan Uí Shearcaigh ar shaothar Wilde, b'é an dráma is fearr atá feicthe agam le fada agus an dráma is fearr i nGaeilge riamh. Faraor bhí fós dhá locht agam leis agus tá orm iad a lua mar ní mionfhadhbanna a bhí iontu. 

Maithfidh mé dóibh an chéad locht mar cé gur chuir sé isteach go mór ormsa, bhain mo chara sult as an gcleas. Bhí scáileán acu ar an gcúlbhalla agus ní thuigim go baileach an fáth leis. Tháinig  sé chugam anocht an difear idir drámaíocht in amharclann agus drámaíocht i bpictiúrlann. 

 Cuirtear srian ar do shamhlaíocht sa phictiúrlann agus tá tú ag brath ar chéard atá le feiceáil os do chomhar amach. Ní amhlaidh atá an scéal in amharclann. Dála le scéalaíocht, leabhar beo, atá san amharclann agus braitheann an lucht féachana ar an gcaint  le híomhánna a chruthú dóibh féin.  Sin an fáth, is dócha, go bhfuil an aisteoireacht chomh tábhachtach sin i ndrámaí. 

D'éirigh thar barr leis an aisteoireacht sa dráma seo. Ag baint úsáid as gramadach na Gaeilge le bualadh craicinn a mhíniú, bhain na gnáthIosraelaigh gáire as an lucht féachana agus ba léir go raibh múinteoir Gaeilge nó dhó i láthair agus iad ag smaoineamh 'Conas go féidir liom an radharc seo a úsáid sa rang?'. Rinne Salomé damhsa tóna, seachas damhsa boilg, agus bhí sé éasca creidiúint go ndéanfaidh fear rud ar bith di.

Agus  maidir le hEoin Baiste, is aisteoir den scoth é Aindrias de Staic. Chuir a ghlór mé ag crith agus mhothaíos go raibh an ceannaire réabhlóidí seo i láthair, mórthimpeall orainn, an t-am ar fad.  Ar feadh tamaillín, anocht, chreid mé i mac Dé. Mar sin ní raibh an scannán ag teastáil agus níor chuir sé leis an dráma in aon chor domsa. Insint na fírinne rinne sé an dráma lag. 

An bhfuil na haisteoirí lagmhisneach faoina gcumas? Ach mar a dúirt mé, ní amhlaidh a mhothaigh mo chara. Thaitin an aisling ar an trá go mór léi agus ní raibh uirthi smaoineamh faoi. B'fhéidir go bhfuil an ceart aici agus beidh oraibh insint dom céard a cheap sibh féin de nuair a fhreastalaíonn sibh ar an léiriú seo.  Is as sin a thagaim go dtí an tarna locht. 

Tháinig mo chara liom faoi ach níl a fhios againn cé aige a bhfuil an milleán. Is ar éigean go raibh an amharclann folamh ach mar go bhfuil sé deacair creidiúint nach bhfuil suim ag daoine le Gaeilge i ndrámaíocht den scoth, tá orm an locht a chur ar an meitheal. Fiú anocht tá sé deacair teacht ar eolas faoi Splódar ar líne. Níl siad ar twitter ná Facebook agus tá orm an cheist a chur. Conas a cheapann siad go n-éireoidh go maith leo, mura bhfuil siad sásta poiblíocht a lorg?

Thursday, October 18, 2012

Rince Ré

Oíche aréir thapaigh mé an deis freastal ar sheó de chuid Féile Imram san amharclann is sine agus is nuaí i  mBaile Átha Cliath. Bunaíodh Smock Alley Theatre sa bhliain 1662, ceann dos na hamharclanna is sine san Eoraip ach sa bhliain 1787 tháinig deireadh leis, bhuel sé sin go dtí gur oscail sé a chuid doirse arís i mbliana. Idir an dá linn bhí an áit mar sheipeál le scoileanna agus oíche aréir bhí Rinne Ré ar siúl sa Boy's school, a chuir go mór leis an atmaisféar.

Shuigh an scéalaí, Dáithí Ó Muirí, ina tholg agus léigh sé ón leabhar Ré, fad is a bhí spéirbhean ag iomarscáil go rómánsach taobh leis. Cé gur chuir an bailé comhaimseartha (curtha le céile ag Fearghus Ó Conchúir, fear as Rinn ó dhuchás agus a bhain a thraenáil sa damhsa amach i Londain) an bheirt taobh liom faoi draíocht, dála liom féin, anois is arís ní raibh ach léitheoireacht ar siúl agus ba léir go Béarlóirí iad. Iad scigiúil magúil faoin nGaeilge. 

Chuaigh mé i dtaithí ar neamhaird a thabhairt dóibh agus éisteacht leis an scéal suite i Hotel California in ollchathair choimhthíoch sa todhchaí. Nó sin mar a thuigeas féin a bhí ag dul ar aghaidh agus gan an leabhar léite agam go fóillín. Ceannaithe agam anois áfach! Rinne an damhsóir, Ríonach ní Néill, na carachtair éagsúla a chur i láthair, idir óg is sean agus na mothúcháin éagsúla a bhí acu go drámatúil.   

Ní bheadh mórán ar eolas agam faoi dhamhsa, ach amháin Dirty Dancing le Patrick Swayze b'fhéidir, agus bhí sé aisteach dom gur éirigh léi mothúcháin duairc eaglach a mhuscailt ionaim trína gluaiseacht álainn. Mothúcháin an lae inniu agus ach go háirithe nuair a bhí mar chúlra balla amháin na seanscoile fós ina seasamh agus muid inár suí in ionad seandálaíochta na hamharclainne. An sean is an nua, an chinnteacht is an t-amhras lámh le lámh. 

Wednesday, October 17, 2012

Cé a dúirt nach féidir le muintir na hÉireann Gaeilge a labhairt?

An deireadh seachtaine seo chaite thug Uri Horesh, as Tel Aviv, cuairt ar Ollscoil na Ríona agus cé nach raibh sé ar cuairt anseo níos lú ná dhá lá, chuaigh sé ar siúlóid timpeall Bhéal Feirste agus chuir sé na grianghraif go léir suas ar an twitter.

 
Sampla amháin óna amlíne 

Bréagnaíonn a amlíne óna chuairt an tuairim sin a bhíonn ag muintir Dhaingean Uí Chúis/Dingle agus a leithéidí go bhfuil ar fhógraí bheith i mBéarla ionas go dtuigfidh turasóirí ón iasacht.  Thugas cuairt ar Bhéal Feirste anuraidh agus bhíos faoi dhraíocht ag an nGaeilge mórthimpeall orm. Bhí sé deas le feiceáil ar an Satharn go dtarlaíonn amhlaidh do dhaoine eile agus é a chuir daoine ar an eolas go raibh teanga eile, seachas Béarla, go nadúrtha ag muintir na hÉireann.

Monday, October 15, 2012

Ar scáth a chéile a mhairimid

Ní raibheas in ann é a chreidiúint ar dtús ach táim thar a bheith sásta gur éirigh leis an mblag gradam a bhuachaint. Táim thar a bheith buíoch daoibhse as ucht mo bhlag a léamh agus an comhluadar  a chothaíonn sibh  anseo agus ar fud na blaglainne. Is mór an cúnamh sibh go léir ach mhothaíos ar maidin go raibh sé thar am grianghraf a roinnt libh de mo mhuintir. Tógadh an grianghraf anuraidh (3/10/11) ach ní fuaireas é ó chara ach le déanaí.. 

mé féin, an mhamaí (nó mamó mar a thug gach duine eile uirthi), an séabra is an neacht is óige. 

Thursday, October 11, 2012

Ríomhaire na ndeor

Tá sé thar a bheith deacair dom i láthair na huaire suí os comhair an ríomhaire 's mír a scríobh. Caithim cuid is mó den am ag meabhrú dom féin, bí gnóthach agus beidh tú ceart go leor ach nuair a shuím síos le mír a scríobh faoi céard atá déanta agam in ionad bheith ag gol don lá ar fad, ní bhreathnaíonn céard atá scríofa agam ionraic go leor agus cuirim an mhír ar ceal. 

 Nílim ach ag iarraidh scríobh faoi mo mháthair ach teipeann orm mar leath bealach tríd tá an ríomhaire fliuch báite.  Éirim neirbhíseach ionaim féin 's arís cuirim an mhír ar ceal. Táim mar sin chun iarracht a dhéanamh inniu rud iomlán éagsúil a dhéanamh. Sé sin táim chun roinnt libh, a léitheoirí, céard nach bhfuil déanta agam i mbliana.

Sa bhliain 1956 fuair mamó is daideo mo mhamaí bás, tuismitheoirí a máthar, duine amháin dóibh i mí na Bealtaine, an duine eile i mí Lúnasa agus cé go raibh mo mháthair ach sé ag an am, ba chuimhin léi i gcónaí ní dheachaigh siad ar laethanta saoire.B'aoibhinn léi rá "an t-ádh orm i gcónaí go raibh saoire agam gach bliain seachas 1956." Aisteach go leor ba é seo an chéad bhliain gur theip orainne dul  ar saoire! Bhuel ní dheachaigh mé féin leo le cúpla bhliain anuas, ó fuair mo dhaidí bás, ach bhí an rogha i gcónaí ann. Ní raibh i mbliana.

Céard atáim ag iarraidh rá ná cé chomh haisteach is atá mo shaol i  láthair na huaire agus an bealach is fearr leis é seo a chur in iúl daoibh ná labhairt faoin gCLG. Ag tús an tSamhraidh ní raibheas ag freastal ar na cluichí mar gur bhreathnaíos orthu sa bharda léi. Don chéad uair i mo shaol thuigeas an fáth go mbíonn cluichí  ar an teilifís ach chaitheas mo chuid ama ag géarán nach ionann é. 

Ní hionann an atmaisféar ar an gcnoc agus i do sheomra suí 

An comhrá deireanach a bhí agam le mo mháthair bhí sé faoin diabhal CLG agus cé acu an bua i gcraobh Laighin, Áth Cliath nó an Mhí. Ní raibh a fhios agam nach bhfeicfidh mé í beo arís agus anois ní féidir liom  labhairt faoin CLG iontach  in aon chor le héinne.

Roghnaíos breathnú ar an gcluiche sa seomra suí agus faire ar siúl i mo thimpeall mar gur mhothaíos san am go raibh Mam is  Daid ag breathnú air i gcomhluadar a chéile. Mothaím ciontach faoi, ach níos ciontaí faoi nár dheachaigh mé chuige agus is ciontaí faoi ná lig mé don neacht brat a chur ar foluain i mbliana. Ní raibh sé  oiriúnach dar liom, ach bhí sé ceart go leor breathnú ar an gcluiche! 

Buíochas le blagadóir anseo, míle buíochas, d'éirigh liom dul chuig an gcluiche i gcoinne na Laoise agus chaitheas mo chuid ama i mo shuí ann ag insint don nia, nuair a bhíos óg seo cár thángamar i gcónaí ach bhíomar beirt ag breathnú thall ar gheata A3 go héadmhar le feiceáil cé a bhí inár spota. Níor leag mé cos i mbliana ar an gcnoc!

Súil agam nach dtarlóidh a leithéid sórt faillí mar sin riamh arís i mo shaol. Ó agus comhghairdeas le muintir Dhún na nGall is Cill Cheannaigh ach an bhliain seo chugainn beidh an Sam is McCarthy arais sa mbaile sa gcontae is fearr agus cinnte ní dúirt mé é seo a dhóthain  i mbliana ar mo bhlag - Áth Cliath abú!


Monday, October 8, 2012

An Ghaeilge san earnáil phríobháideach 1

Ar éisteacht dom do Radio na Gaeltachta an lá cheana agus an laghdú suntasach atá tagtha ar an méid Gaeilge i Tesco á phlé acu chuir siad mé ag smaoineamh cá bhfuil Gaeilge le feiceáil i mo cheantar féin agus chuaigh mé go dtí an Cearnóg. Cé ann atá ag iarraidh mé a mhealladh chucu i gcéad teanga na tíre?

Níl suim dá laghad ag an gCearnóg agus fógraí i mBéarla acu amháin. Tá sé saor in aisce greamaithe a fháil le fáilte isteach/slán abhaile agus ní gá dóibh ach an bóthar a thrasnú go dtí an chomhairle chontae len iad a fháil. Ní foláir dúinn an cheist a chur cén fáth go mbíonn oifigeach Gaeilge ag na contaetha éagsúla.

Maidir leis na siopaí móra ann níor bhac Dunnes, M&S ná Easons leis an nGaeilge agus tá go deimhin laghdú tagtha ar an nGaeilge i Tesco agus ach focal amháin acu. Ar a laghad níor bhac siad é a thiontú go Béarla dúinn.

Dála an scéil tá sé thar a bheith deacair grianghraif a thógáil sa Chearnóg agus daoine ina bhfuil aithne mhaith agam orthu ag cur ceiste. An bhfuil ort bheith i do thurasóir le grianghraif a thógáil?


Tá an siopa seo dúnta le fada an lá. Cruthúnas b'fhéidir nach gcabhraíonn an Ghaeilge leat custaiméirí a mhealladh nó an é go bhfuil an síneadh fada ar lár? Sin deacracht eile atá ann b'fhéidir, an bhfuil comhlacht fógraíochta amach ansin agus seirbhís i nGaeilge acu?  Ní féidir inneall graffiti ar líne a úsáid i nGaeilge.

Cé nach Gaeilge é seo ach díreach ainm an tsiopadóra, thaitin an bealach ina n-úsáideann sé an síneadh mar an tsiombail d'ardchaighdeán bia liom.


Aisteach go leor tá dhá Heatons taobh le taobh a chéile. Ní raibh focal amháin Gaeilge sa siopa d'earraí tí agus sa siopa taobh leis, Heatons d'éadaí, is ar éigean go bhfuil gach fógra acu dátheangach.




Céard é bhur meas ar na fógraí seo?
(cliceáil le méadú)

Sa siopa béal dorais tháinig deireadh le mo chuardach agus mé ag tógail na ngrianghraf, dúirt an fear slándála liom go raibh cosc ar cheamraí sa siopa! Bhí sé ag iarraidh an grianghraf a thógas a fheiceáil agus b'éigean dó an bainisteoir a fháil. Níor tháinig an bainisteoir leis agus thosaigh sé ag tabhairt amach dó os mo chomhar. Bhí aiféala an domhan orm agus ní raibheas in ann an tarna ghrianghraf a thógáil i gceart.



Wednesday, September 19, 2012

Céard é an bia is ansa leatsa?

Rinneas an fuidreamh 's d'fhágas é ina seasamh. Thimpeallaigh mé gach ispín le slisín agus chuireas isteach sa  sorn iad leis an mblonag té. 10 nóiméad níos déanaí bhaineas iad agus chomhairligh an mhamaí ná bí buartha, tá sé te, níl tú chun tú féin a dhó má bhíonn tú cúramach. Chasamar iad thart agus ansin dhoirt mé an fuidreamh air. Arais isteach sa sorn le haghaidh leath uair a chlog.

Bhíos chomh bródúil nuair a d'fhógair mam go  raibh Toad in The Hole le bheith againn don dinnéar buíochas liomsa agus nuair a bhíos críochnaithe ag glanadh suas mar ba chuid thábhachtach den chócaireacht an glanadh, bhí an bia is fearr liom réitithe aici dom.

An bhfuil a fhios agaibh an bia a bhíonn tú ag smaoineamh faoi agus an t-eitleán ag tuirlingt in Aerphort Átha Cliath. Beidh tú ag insint scéalta, ag taispeáint grianghraf is ag ithe do bhéile is fearr. Nó b'fhéidir go raibh drochscéal agat, mar sin bhí sé déanta go speisialta ag mam duit. Agus uaireanta tháinig tú abhaile ó scoil agus shuigh tú isteach chun an bhoird agus bhí sé os do chomhar amach.

Gan cúis ar bith agus dar ndóigh dhá oiread de i gcónaí um Nollaig. Nó nuair a dhiúltaigh tú bricfeasta a ithe roimh scoil agus tú i rang a haon agus tháinig mam ar chomhréiteach. Tá cead páte spionáiste a chur ar do weetabix agus mar sin itheann tú ar maidin,cé nach bhfuil fonn ort.

Sin an bia is fearr liom páte spionáiste ar chuile rud. Déanta go minic ag mamaí dom ach aisteach go leor cé go haoibhinn liom cócaireacht ní dhearnas iarracht riamh é a réitiú. Níor chuireas ceist riamh ach oiread céard  é an oideas agus anois ní féidir liom teacht air. Chuireas an mhaidin tharam ag dul  tríd a cuid oidis go léir ach níl sé ann. Tá ceann aici le haghaidh colúir ghriollta. Scríofa go deas aici ar chárta ach táim cinnte nár thriail sí riamh ach m'oideas níl sé ann.

Níl a fhios agam céard le déanamh faoi. Is cosúil nach mbeidh sé agam riamh arís ach is cuma tá ocras orm anois. Mar sin tá Toad in the Hole sa sorn agam. Ar ndóigh gan na hispíní is slisíní ach le glasraí. Muisiriúin is cúirséid is cainneann. Agus ansin táim ag smaoineamh faoi sméara dubha. Tá roinnt díreach trasna na páirce agus níor itheas fiú ceann amháin i mbliana go fóill. Bon Appetit.

Monday, September 10, 2012

Ailse sna fógraí teilifíse

Ar an teilifís tá fógraí ann i láthair na huaire minic go maith faoi ailse. Briseann na fógraí seo mo chroí mar go gcuireann siad bás m'athar i gcuimhne dom. Ní foláir dom an teilifís a mhúchadh ar an toirt, is cuma cé chomh maith is atá an clár. Déanta ag Bord sláinte na hÉireann agus Bord sláinte na Breataine, bíonn siad ar gach stáisiún ach is mór an difear an cur chuige sna fógraí seo.

Sna fógraí Breatnaise tugtar le fios cé chomh tábhachtach is atá sé dul chuig an dochtúir chomh luath agus a thugann tú rud ait faoi deara. An chomhairle chiallmhar ná tá sé i bhfad níos fusa an t-aighneas a leigheas ag an tús. Má thugann tú fuil i do chac faoi deara, téigh go dtí an dochtúir láithreach boinn.  Is fuath liom na fógraí mar ní dheachaigh m'athair go dtí an dochtúir go dtí go ndeachaigh  mo mháthair dó. An chéad chuairt riamh dom athair ag an dochtúir, bhí mo mháthair is an dochtúir cheana féin den tuairim go raibh ailse air ach ní féidir na fógraí stuama a lochtú. 

Ní féidir amhlaidh a rá faoi na fógraí abhus. An chéad cheann ná iarpheileadóir Átha Cliath agus fearg air gur chaith  sé tobac nuair a bhí sé óg mar anois níl mórán ama fágtha aige lena chlann. Tá ailse air. Sa fhógra eile airíon iníon, déagóir óg, a mathair. Chaith a máthair tobac agus anois tá sí marbh. Bhí ailse na scamhóg uirthi.

Cuireann na fógraí seo soir mé. An teachtaireacht iontu ná má chaitheann tú tobac, gheobhaidh tú bás d'ailse. Nó ar an lámh eile, dar liomsa pé scéal, ní fhaigheann ach daoine a gcaitheann tobac an galar nimhneach seo. Bhí sé tuilte acu agus iad dána. Faigheann na mílte bás d'ailse chuile bhlian agus níor chaith gach uile duine dóibh. Roinnt dóibh bhí an ghráin acu do thoitíní. M'athair féin ina measc.

Ó agus níor mhiste le daoine, éirí as an gceist "ar chaith do mham tobac?" a chur nuair a fhaigheann siad amach go bhfuair sí bás de ghalar scamhóige. Níl a fhios agam go baileach cén fáth gur imigh sí uainn agus í 61 ach níl toitíní an chúis léi ach oiread. 

Sunday, August 26, 2012

Cén chleas a úsáideann do shiopa áitiúil le custaiméirí a mhealladh?

I lár pobail tá foirgneamh árasáin caolard le dhá shiopa taobh le taobh. Is ionann na siopaí dáiríre agus iad ag iarraidh daoine a mhealladh chucu in ionad an ollmhargaidh. Nach b'fhearr aithne phearsanta ar do chustaiméirí? Tá dearmad déanta ar an mbainne, tar anseo ach cén fáth go baileach an bhfuil an dá shiopa ann?

Sé an Polenez áitiúil ceann amháin dóibh ach i gcomparáid leis an bPolenez áitiúil anseo i dTamhlacht, tá fógraí i mBéarla acu agus ní raibh orm an cheist a chur ar an siopadóir Béarla a labhairt liom. Roghnaigh sí é a labhairt liom agus bhí táirge nó dhó Éireannach le feiceáil ann. Mhothaíos go raibh gá leis an gcustaiméir Éireannach freisin sa chúlú. Níl gá i dTamhlacht agus tapaím an deis mo chúpla focal a úsáid ann. Mothaím ar saoire ann.

Taobh leis tá an gnáthshiopa cúinne, mar a fheictear sa shobaldhráma Fair City ach nach gcreideann daoine go maireann siad go fóill. Is ar éigean go maireann siad agus tá gach rud á dhéanamh acu le cur in iúl go siopa áitiúil Éireannach iad. Cosúil le Superquinn úsáideann siad an Ghaeilge lena cur i gcuimhne dúinn go hÉireannaigh iad, Ní raibh sé de dhánacht ionaim go fóill mo chúpla focal a úsáid leo ach ar eagla na heagla nár thuig mé an teachtaireacht tá brat na hÉireann á úsáid acu freisin.

Céard é bhur meas?

Sunday, August 19, 2012

Cárbh as daoibh, a léitheoirí?

Táim idir dhá chomhairle faoi mo bhlag i láthair na huaire. Céard le déanamh leis ach amhlaidh a mhothaím faoi mo shaol freisin. Arais, áfach chuig mo bhlag agus sibhse, a léitheoirí. Dar le léarscáil blogger ón seachtain seo caite thíos seo cárbh as daoibh:

Stát Aontaithe Mheiriceá
Éire
An Úcráin
An Ghearmáin
An Bhreatain
An Bhrásaíl
An Ind
An Bheilg
An Isiltír
An tSeineagáil
Céard a chiallaíonn na fíricí seo? Cuireann sé ionadh ar mo chairde nuair a insím dóibh go dtagann an móramh daoibh as SAM. Is cuma má chuireann tú lá, seachtain, mí nó ón tús istigh, bíonn an móramh as SAM i gcónaí. Insint na fírinne chuir sé ionadh ormsa ag an tús freisin. B'fhéidir go himircigh a bhíonn ionaibh, ach ní éiríonn leis an Astráil ná Ceanada barr an liosta a bhaint amach riamh. 

De ghnáth bíonn an Bhreatain nó Éire sa dara háit. Cé go dtuigim go mbíonn daoine ón oileán lámh linn ar cuairt anseo go minic, creidim freisin nach dtuigeann blogger ná statcounter go teorainn bréagach atá againn ar an oileán seo. Mar sin glacaim leis go muintir na hÉireann atá sa dara háit i gcónaí. 

Maidir leis an mórroinn go hiondúil bíonn an Ghearmáin nó an Pholainn chun tosaí agus ansin   rogha mhaith as iarthar na hEorpa agus tuaisceart na hEorpa agus daoine le Gaeilge ó na tíortha seo ar cuairt ach an tseachtain seo tá an Úcráin chun tosaí.

Bíonn cuairteoirí agam ón Úcráin agus ón Rúis go minic freisin ach níl a fhios agam an bhfuil Gaeilge acu. Tagann siad anseo, dar liom, mar go bhfuil íomhá dá bhanNaitsíoch á ghoogáil acu. B'fhéidir go bhfuil breall orm. Ba mhaith liom é dá mbeadh breall orm faoi. Má tá, tá fáilte romhaibh anseo. Más mian libh, a bhlagadóirí, tuilleadh cuairteoirí, b'fhiú scríobh faoin dara chogadh domhanda. Nó ábhar conspóideach, ginmhilleadh abair. 

Níl a fhios agam cé sibh féin ón mBrásáil ach bíonn áit ag an tír i gcónaí ar an liosta. Bíonn Ind freisin ach tá aithne mhaith agam ar an gcuairteoir sin sa fhíorshaol. Amhlaidh an scéal leis an talamh Naofa agus is aoibhinn liom é nuair atá cairde agam ó roimh an bhlag seo á léamh. Tiontaíonn na cuairteoirí seo mo bhlag i gcónaí.

Aisteach go leor tá an tSeineagáil ar an liosta agus níos aistí fós d'fhág sé nó sí, ceapaim eisean ná ise a bhí ann,  turscar le cúnamh google ar mhír faoi thiontú google. Ní gá dom a theachtaireacht a chur sa ghailearaí mar go raibh sé go huile agus go hiomlán i gceart.

Pé scéal é, níl a fhios agam céard le déanamh le mo bhlag. An cóir dom é a phríobháidiú arís ionas go féidir liom scríobh faoi mo mham gach lá ach ansin ní bheidh sibhse liom. Agus an rud is fearr domsa faoi mo bhlag ná sibhse, is cuma cárbh as daoibh. Tá fáilte romhaibh go léir anseo. 

Tuesday, August 7, 2012

Rogues Gallery #5

Bíonn orm féin an Béarla a léamh i gcónaí nuair a fheicim an fógra seo i gceann dos na spásanna poiblí is deise i lár na cathrach. Mar sin seo chugaibh é i nGaeilge amháin:

Cliceáil le méadú
Céard é bhur meas air?

Thursday, July 26, 2012

Tá sé ait an chumhacht atá ag an mbriathar scríofa ar an mbriathar labhartha. Cé go bhfuil céard atá le scríobh agam anseo ráite agam go minic ón Satharn agus ceisteanna daoine a fhreagairt agam. Tá sé thar a bheith deacair é a scríobh. Nílim in ann  é a scríobh ar Facebook ná Twitter. Nó i ríomhphost fiú.

San ospidéal ó mhí na Samhna fuair mo mháthair bás go tobann maidin dé Satharn. 



Monday, July 23, 2012

Lá mór staire i bPáirc Uí Chrócaigh

Cé go mbíonn bua i gcónaí ar fheabhas, an bua is fearr atá ann ná bua ar do chomharsa ríoga. Is féidir leo 1991 a bheith acu, tá 2012 againn. Bhreathnaigh sé ag amanna go mbeidh slad ann ach an bua is fearr fós nuair nach bhfuil  ach scór amháin eadarthu. Is maith an rud é nuair atá an dá fhoireann ar an eolas 'is ar éigean, tá orainn obair a dhéanamh'. Lena chois sin ní thugann na saineolaithe an chéad rogha ar Áth Cliath agus tá a fhios ag an saol nach maith leis an bhfoireann é sin in aon chor.Teipeann orthu bheith stuama leis an gclipéid sin orthu.

Ar ndóigh rinneadh stair inniu i bPáirc Uí Chrócaigh nuair a ghlac an réiteoir go raibh breall air le comhairle óna fhear líne. Ní raibh baint ar bith leis an scáileán leis. Tá sé thar a bheith tábhachtach don CLG go mbeidh muide ar an eolas nach raibh baint aige leis. Níl scáileán i ngach pháirc agus níl cead nóiméad conspóideach a thaispeáint air. Braitheann an CLG ar an réiteoir is a chuid cairde.

Níor mhothaigh sé mar sin inniu, áfach. Ar dtús bhreathnaigh sé go raibh an maor ag dul chuig a bhrat ach go ndúirt imreoirí na Mí leis go raibh sé ar strae. Agus ansin an réiteoir ach bhí an lucht féachana ag breathnú ar an scáileán agus bhí a fhios acu nach raibh. Ní raibh an fear líne ag breathnú air ach oiread. Arís ní raibh baint ar bith ag an scáileán leis a athrú intinne ach bhí a fhios ag a fhear líne freisin an mheancóg agus dúirt sé é leis. Ó agus ghabh Gilroy buíochas leis nuair a tháinig sé ar ais. Thar a bheith greannmhar agus ceann dos na nóiméid sin a dhéanann an CLG an spórt is fearr ar chlár na cruinne agus glacaim leis go bhfuil mo thuismitheoirí ag gáire faoi le chéile.

Ó 's trí chorn Laighin againn i mbliana. Áth Cliath abú!

Sunday, July 22, 2012

Ní laoch mé mar go bhfuil Gaeilge agam

An Mháirt seo chaite d'ardaigh Patrick Semple an cheist céard is Éireannach ann i Rite and Reason agus tháinig sé ar an gconclúid cé nár Chaitliceach ná Gaeilgeoir é, b'Éireannach fós é. Ar mo chéad léamh dé Mháirt bhain sé stangadh asam 's nuair a léigh mé arís arú inné ar líne bhíos ag iarraidh brón orm a scríobh sna teachtaireachtaí.

Deireadh m'athair i gcónaí ná hiarr cead agus ná gabh leithscéal riamh agus tú ag iarraidh Ghaeilge a labhairt in Éirinn agus nuair a fuair sé bás rinne an nuachtán áitiúil cur síos air mar A fluent Irish speaker who organized classes for others and active in setting up local Gaelscoileanna. Ní Irish Enthusiast é ach GAA enthusiast agus é mar a ghrá is mó. Ní mó ná sásta a bhí mo mháthair faoi sin ach tríd is tríd alt iontach faoi agus bhíomar go léir thar a bheith sásta leis. Ní raibh orthu é a dhéanamh ach shamhlaíomar mo dhaidí ag comhaireamh na bhfocal agus ag cur glaoch go feargach díograiseach ar oifig na nuachtáin le fáil amach cén leithscéal a bhí acu gan abairt amháin, ní fiú focal amháin Gaeilge san alt.

Bheadh m'athair thar a bheith sásta leis an téarma Irish Language Enthusiast nó Enthusiast ar bith eile mar chuaigh sé thar fóir i ngach rud a dhéin sé ach níl gach éinne. Tá daoine feargach faoin téarma agus déanann  Seán Tadhg Ó Gairbhí cur síos den scoth ar an bhfadhb ach cuireann sé an nós i leith meáin an Bhéarla amháin. Nuair a fuair Mick Lally bás scríobh Nuacht 24 "Bhí ardaithne air mar aisteoir stáitse agus aisteoir le Gaeilge lena chois." Ní thuairiscíonn siad ar dhráma ar bith Gaeilge dá chuid ach tá sé tábhachtach go mbeidh muid ar an eolas go raibh Gaeilge aige.

Ní chuireann an fhadhb seo isteach nó amach orm mar níl éinne chun scríobh nuair a fhaighim bás go raibh Gaeilge agam nó aon rud eile fúm mar sin táim ceart go leor faoi. Cuireann sé sceon orm, áfach, go gcreideann Patrick Semple go bhfuil daoine ann a chreideann nach Éireannach é mar nach bhfuil Gaeilge aige. Cé hiad na daoine seo? Seas suas, cur tú féin in aithne dúinn. Ba mhaith liom smaoineamh nach bhfuil siad ann ach ní i bhfolús gur tháinig Semple ar an tuairim seo agus tá sé cloiste agam cheana.

Ní chreidim go tromlach Pobal na Gaeilge atá ann ach tá an meon ann agus scríobhas go raibh aicmí d'Éireannachas le feiceáil i nGaelscéal agus dúradh liom nil sé ar fáil áit ar bith eile. Níor chodail mé néal oíche aréir ar chúis eile ar fad agus faraor tháinig mé ar an meon áit éigint eile. Bhí plé náireach ar alt Uí Ghairbhí i ngrúpa ar facebook agus b'é seo thíos an chuid is measa:


Feictear domsa an rangú/ aicmí Éireannachas i bPobal na Gaeilge mar seo:
  1. An uasalaicme ná muintir na Gaeltachta. Sin an fáth go bhfuil cead ag an laoch,Páidí Ó Lionáird,'fear óg gealgháireach le craiceann de dhath coimhthíoch iasachta' a scríobh in alt faoi cé chomh hiontach is atá sé mar gurb as an nGaeltacht dó agus ní raibh gíog ná míog as éinne faoi.

  2. Ansin tagann daoine ní ón nGaeltacht ach atá in ann canúint Gaeltachta a aithris. Sa ghrúpa seo tagann daoine ón iasacht. An bhfuil éinne eile bréan dos na cláir teilifíse fúthu. Féach orthu nach bhfuil siad ar fheabhas? An t-aon rud atá déanta acu ná Gaeilge a fhoghlaim.

  3. Ansin tagann mo ghrúpa. Tá Gaeilge agam ach cuireann mo chanúint isteach ar dhaoine eile. Táim den dream "Labhair Gaeilge ná Béarla ach ná mixáil na teangacha." Ar ndóigh mixaláim iad go rialta agus dúirt neacht liom le déanaí "I snámhed a full width. An bhfaca tú é?" Cosúil leis na céadta eile d'fhreastail mé ar scoil lánGhaeilge ach is dáiríre mo chanúint, canúint Átha Cliath a chuireann isteach ar dhaoine sna haicmí níos uaisle.

  4. An aicme is ísle atá againn, na naimhde, an féidir linn Éireannaigh fiú a thabhairt orthu ná daoine gan Ghaeilge. Cé go díreach atá sa ghrúpa seo? Ní Gael ná laoch James Connolly ach cé eile?
Tá orainn, is cosúil, gach cúnamh a thabhairt don ísealaicme agus iad a chur ar bhealach a leasa ach b'fhearr liomsa, mura miste libh, gan é seo a dhéanamh. Ná brú an Ghaeilge ar éinne agus nuair a fheiceann tú an meon seo, cur é ar a súile dóibh nach bhfuil tú chun glacadh leis

Thursday, July 19, 2012

Bhí m'athair ar m'intinn an lá ar fad

I dturas fada sa charr dhiúltaíodh sé stopadh. B'aoibhinn leis "an chéad bhaile eile" a rá ach sa chéad bhaile eile bhíodh i gcónaí leithscéal aige. An trácht nó ní raibh áit le páirceáil nó díreach siopa sa chéad bhaile eile. Go dtí gur shroisimis an chéad bhaile eile agus bhíodh siopa níos fearr níos faide siar an bhóthair. 

An ráiteas eile a thaitin leis ná "céard a fhoghlaimíonn sibh ar scoil in aon chor?" Chuireadh sé an turas thart le ceisteanna. Bratacha éagsúla nó príomhchathracha nó b'fhéidir tír eolas nó stair áitiúil.  Ba mhaith an rud é, mar shampla, nár chuir sé ceist cén baile seo maidir le Dún Mánmhuí riamh mar cé go raibh a fhios agam gur rugadh Sam Maguire ansin, ní raibh i gcónaí ainm an bhaile ar bharr mo theanga. 

Ach a pheaca is mó ná a rogha ceoil sa charr  agus táim cinnte gur chreid sé amhlaidh faoi mo rogha. D'aontaigh muid, áfach, faoi Bruce Springsteen. Nó thaitin an Boss leis nuair sheinn sé ceol Guthrie. Mar sin le Deportee mar chluas phéist agam ó breithlá Guthrie an Domhnach seo caite  bhíos ag smaoineamh dá mbeadh Daid fós beo, rachaimis chuig a cheolchoirm le chéile an tseachtain seo. Chuala mé, áfach, aréir faoi na Fíréin. 

Ba mhór an náire é dom agus mé sa bhunscoil go raibh amhráin na bhFíréin ar eolas de ghlan meabhair aige agus uaireanta thosaigh sé ag canadh le cairde sa charr. B'fhiú gan chairde sa charr bhí aiféala an domhain mhóir orm. Chaith mé an mhaidin ag lorg téipeanna san áiléar ach ní raibheas in ann teacht ar cheann amháin. Ar smaoineamh dom anois an t-aon fháth nár thaitin an grúpa seo liom ná gur chan siad i nGaeilge. An mhí seo chugainn beidh ceolchoirm i mBéal Feirste agus b'aoibhinn liom dul, fiú gan mo dhaidí. 

cliceáil le méadú

Tuesday, July 17, 2012

Rogues Gallery #3 is #4

Cathair Chorcaí ach rinneadh é a cheartú beagnach láithreach ach chonaic mé an fógra thíos go minic le déanaí. Is aoibhinn liom tiontú google!


Monday, July 16, 2012

Céard is faisean ann?

An cóta is sine atá agam ná cóta fionnadh agus tá scairf agam le dul leis. Níor chaitheas iad riamh taobh amuigh ach is aoibhinn liom iad. Tá siad deas le cuimilt agus te agus mhair siad tamall sách fada. Sin an leithscéal atá agam dóibh. Cheannaigh mo shin shean mháthair iad ag tús an chéid seo chaite. Níor thuig daoine ag an am go raibh siad mícheart.

Faraor tá suíomh den scoth ann, letters of Note, ina gcuireann Shaun Usher litir amháin suas gach lá ó dhuine cáiliúil. B'fhiú go mór fiosrúcháin a dhéanamh air ach ná breathnaigh suas George Bernard Shaw. De réir cosúlachta cheannaigh mo shin shean mháthair an scairf i nGeimhreadh 1904. An scairf fhionnadh álainn seo atá déanta go hiomlán de mhadra rua. Níor athraigh dath a chlúimh in aon chor agus is féidir fós a cosa, a eireaball is a ceann a dhéanamh amach. Pé scéal é thart fán am gur cheannaigh sí é seo, i mí Iúil, 1905, scríobh GB Shaw litir chuig an Times (Sasana).

Léiríonn sé go soiléir go dtuigeann sé go bhfuil sé mícheart ainmhithe a mharú d'fhaisean. D'fhreastail sé ar cheoldráma agus de dheasca mná os a chomhair amach, theip ar an stáitse a fheiceáil. Bhí éan bán ar a cloigeann. Spéisiúil freisin go raibh rialacha ann faoi chéard le caitheamh ag ceoldhrámaí ach dos na fir amháin. Cé mhéad uair go bhfuil cuireadh do bhainis faighte agat agus tá éadaí foirmeáilte de dhíth? Nuair a dhéanann tú fiosrúcháin faoi seo, tá sé díreach le cinntiú go gcaitheann na fir tux. 

Lá na mBan, Ascot 2011

Sunday, July 15, 2012

Níl cogadh eile uainn

Ní maith liom an chaint is déanaí sa nuacht faoin Iaráin. Tír atá  ar mo liosta bucket fós, cosúil le gach tír nár éirigh liom cuairt a thabhairt air go fóill. Seo iad na fáthanna óm óige ar cén fáth go bhfuilim cuairt a thabhairt ar an tír chonspóideach seo:
  1. An t-aon uair gur bhuaigh mé duais do mo chulaith Shamhna ná nuair a ghléas mé suas mar Scheherazade. Tagann cuid dos na carachtair ón mBíobla ón Iaráin freisin.

  2. B'aoibhinn liom  cuairt a thabhairt ar theampall Sóróstarachais. An reiligiún is sine ar domhan a chreideann in aon Uilechumhacht amháin agus creideamh na saoithe. Anuas air sin samhlaím go bhfuil Shiraz is Isfahan gleoite agus b'fhiú go mór cuairt a thabhairt orthu.

  3. Ní chuireann sé báisteach ansin ach go fíorannamh. Ciallaíonn Tehrann cnoc te tirim. Deis atá ann cuairt a thabhairt ar fhásach agus crogall nó síotaí a fheiceáil.

  4. Agus mé óg na híomhánna a tháinig chugam nuair a dúirt duine Iaráin ná cairpéid is cait le fionnadh fada. Samhlaigh an hooveráil atá le déanamh ann ach fós ba mhaith liom dul.

  5. Creidtear go bhfuil meangadh mór gáire ar an Pistachio agus cuireann siad sonas ort. Tá sé éasca bheith i d'fheoilséantóir ann. Ní itheann siad a gcuid béilí ag an mbord, marsin ní gá duit bheith buartha faoin duine a itheann lena lámh dheis. Níl éinne chun rá leat riamh go bhfuil gach rud ar an mbord droim ar ais agat.

Crúiscín ón 18ú chéad ach le carachtair an fhile Nizami ón dara chéad déag


Khusrau is Shirin, Romeo agus Juliet na hIaráine. 

Saturday, July 14, 2012

j'espère que vous avez passé un bon quatorze juillet!

De ghnáth díreach déanaim béilí ón Fhrainc a ullmhú dom féin inniu is scannán Fraincise níos déanaí ach rinneas i mbliana hata Fraincise do Mise, mo chat freisin. Is aoibhinn é. Bhí sé in ainm is a bheith domsa ach bhí sé thar a bheith deacair. Faraor diúltaíonn Mise é a chaitheamh agus anois tá sé ag breathnú orm amhail agus go bhfuil dhá chloigeann agam agus go féidir liom é a chur ar cheann amháin dóibh. Gheobhaidh mé mo ghrianghraf, gealaim daoibh. 


Friday, July 13, 2012

Tabhair dom do lámh

Cé go gceadtar pósadh aerach anois in áiteacha áirithe i Meiriceá, ní bheidh scannáin faoi phósadh aerach cosúil le Proposal le Sandra Bullock nó Green Card le Gérard Depardieu againn go fóill beag. 

Tá, fós, dlí ó 1996 i bhfeidhm ina ndiúltaíonn an rialtas pósadh aerach a aithint, mar sin ní cheadtar do Mheiriceánach aerach urraíocht a thabhairt dá c(h)éile rún ón iasacht. 

Tá, áfach, cás os comhair na cúirte inniu i gCalifornia ionas nach díbirtear bean óna hOileáin Fhilipíneacha. Níl sé cosúil leis Green Card, áfach, mar phós sí a grá geal trí bhliain ó shin. Go n-éirí go geal leo!

Thursday, July 12, 2012

Fógraí

Le fáil ar suíomhanna CLG. Súil eile, mar dhea.

Tá clampar anseo sa phríomhchathair faoi fhógraí. Tá an tromlach ar buile faoi Youth Defence ach mar is iondúil, táimse den mhalairt tuairim. Tá sé ar fheabhas nach ndéantar cinsireacht ar na cláir fógraí sráide. Is féidir eolas ar bith a chur iontu, fad is atá an t-airgead agat ar ndóigh.

Tá Youth Defence saibhir ach céard a chaitheann siad a chuid airgid air? Fógraí bréige. Lán chead acu é seo a dhéanamh ar ndóigh agus nach léiríonn sé go maith an meon atá acu. Ceann amháin dóibh cuireann sé in iúl dúinn go scriosann ginmhilleadh saol an duine. Dúirt daoine a bhí ginmhilleadh acu go bréag lofa a bhí ann ach fiú más fíor é do bhean bhocht amháin, tá uirthi siúl thar fhógra eile a chuireann in iúl di go dúnmharfóir í.

Pé scéal é, dá mbeifeá i gcoinne ginmhillte, an é seo an bealach ab fhearr d'airgead a chaitheamh? Tá feachtas ar siúl i láthair na huaire chun cabhrú le tuismitheoirí aonair. Nach b'fhearr cabhrú leo siúd, agus ár n-ainrialtas ag déanamh an saol acu i bhfad níos deacra.  Thug clinic amháin i Sasana le fios le déanaí go mbíonn cuid mhaith dos na daoine a thagann chucu ó Éirinn ina máithreacha cheana féin. Clanna acu cheana féin, tá a fhios acu go bhfuil sé daor páiste a thógáil anseo. Seans ar bith go dtabharfar Youth Defence cúnamh dóibh siúd. 

Dála an scéil mar ceapann tú go bhfuil an fógra do TG4 as áit sa mhír seo, nach gceapann tú go bhfuil sé ait freisin nach mbacann duine ar bith fógraíocht a dhéanamh i nGaeilge. Ach mura bhfuil TG4 sásta é a dhéanamh, cén fáth go mbacfaidh Kit Kat é a dhéanamh a thuilleadh. 

Wednesday, July 11, 2012

Arais arís

Rinneas mo bhlag a phríobháidiú tamall maith ó shin anois mar go bhfuaireas drochscéal maidir le sláinte mo mhamaí. B'in a bhíos ag iarraidh scríobh faoi amháin ach níor theastaigh uaim é a roinnt leis an gclaí. Tá feabhas nach beag tagtha uirthi ó shin. Ní biseach. Ar dtús tá scamhóg ag teastáil go géar uaithi ach an tseachtain seo chaite fuaireamar dea-scéala. Cuireadh í ar an liosta le haghaidh obráide agus b'fhéidir fiú go mbeidh cead aici teacht abhaile go dtí go dtagann siad ar dheontóir di. Sona sásta rinneas mo bhlag a oscailt suas arís.

Ní bhíonn treoracha le blagadóireacht chomh soiléir leis seo. 

Cheapas go mbeidh sé éasca ach go tobann bhí an blag cosúil le míreanna mearaí. Ní raibh ord ná eagar leis in aon chor. Bhí míreanna ann agus blogger den tuairim go raibh mé ag iarraidh iad a fhoilsiú i 2013. Má fhág duine trácht ar an mír, chuireas é ar ais san áit cheart gan stró ach murar fhág, bhí orm tomhas a dhéanamh. Fós nílim críochnaithe agus cé gur chaith mé seachtain á athfhoilsiú, tá míreanna fós in easnamh.

Pé scéal é an féidir libh mo bhlag a fheiceáil mar nílim cinnte go bhfuil. Ó agus oíche mhaith, codladh sámh is brat Mhuire oraibh go léir. 

Thursday, July 5, 2012

Cé a bheas mar phóilín air?

B'fhéidir nach dtaitneoidh an dul chun cinn seo libh i meáin na Gaeilge ach bhí sé uaim le fada an lá. Tá cead cainte anois againn ar an Times. Is féidir anois an t-alt is fearr i nGaeilge, an Crobhingne, a throlláil. Cé a fhágfaidh an chéad trácht leis?